Kredyt frankowy a działalność gospodarcza – czy przedsiębiorca może unieważnić umowę?

Prowadzenie działalności gospodarczej nie wyklucza możliwości zakwestionowania umowy kredytu frankowego. Kluczowe znaczenie mają cel finansowania, status kredytobiorcy przy zawieraniu umowy oraz jej postanowienia. Inaczej ocenia się kredyt na własne mieszkanie, a inaczej zobowiązanie zaciągnięte na potrzeby firmy.

Czy przedsiębiorca może unieważnić kredyt frankowy?

Tak, przedsiębiorca może dochodzić stwierdzenia nieważności umowy, jeżeli istnieją ku temu podstawy prawne. Najpierw trzeba jednak ustalić, w jakim charakterze zawarł konkretną umowę z bankiem.

Kredyt na własne cele mieszkaniowe

Jeśli jako osoba fizyczna zaciągnąłeś kredyt na zakup lub remont własnego mieszkania albo domu, a umowa nie była bezpośrednio związana z Twoją działalnością gospodarczą lub zawodową, możesz korzystać z ochrony konsumenckiej. Sam fakt posiadania firmy nie pozbawia statusu konsumenta.

Możliwe jest wtedy badanie postanowień umowy pod kątem klauzul abuzywnych. Ocena podstaw do stwierdzenia nieważności wymaga sprawdzenia dokumentów i okoliczności zawarcia kredytu.

Kredyt na potrzeby firmy

Inaczej wygląda sytuacja, gdy kredyt służył finansowaniu działalności, na przykład budowie siedziby, zakupowi lokalu użytkowego lub rozbudowie zakładu. Kredytobiorca działający w takim celu co do zasady nie korzysta z ochrony konsumenta wynikającej z dyrektywy 93/13.

Nadal można jednak analizować umowę na podstawie ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 58 i art. 353¹. Znaczenie mogą mieć sprzeczność z ustawą, naturą zobowiązania lub zasadami współżycia społecznego.

Odrębnej oceny wymaga możliwość zastosowania art. 385⁵ Kodeksu cywilnego do osoby fizycznej zawierającej umowę firmową bez charakteru zawodowego. Przepis ten nie obejmuje umów zawartych przed 1 stycznia 2021 r., co ma znaczenie przy starszych kredytach frankowych.

Kredyt o celu mieszanym – mieszkanie i działalność

Zdarza się, że kredyt finansował nieruchomość przeznaczoną częściowo na potrzeby mieszkaniowe, a częściowo na działalność, na przykład dom z gabinetem lub biurem. Taki sposób wykorzystania kredytu wymaga indywidualnej oceny.

W wyroku z 8 czerwca 2023 r., C-570/21, TSUE wskazał, że przy umowie o podwójnym celu osoba fizyczna może być konsumentem, jeśli cel gospodarczy jest na tyle ograniczony, że nie dominuje w ogólnym kontekście umowy.

Znaczenie mają wszystkie istotne okoliczności zawarcia kredytu. Sama proporcja powierzchni mieszkania i biura nie rozstrzyga sprawy. Trzeba sprawdzić również przeznaczenie środków, treść dokumentów i rzeczywisty cel finansowania.

Przedawnienie roszczeń przedsiębiorców

Dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin przedawnienia wynosi co do zasady trzy lata. Samo prowadzenie firmy nie oznacza jednak, że taki termin obejmuje również prywatne roszczenia tej osoby.

Początek biegu przedawnienia ustala się według właściwych przepisów, w szczególności art. 120 Kodeksu cywilnego. Nie można przyjąć, że przedsiębiorca zawsze ma trzy lata od dowiedzenia się o wadach umowy. Przy żądaniu zwrotu nienależnych wpłat znaczenie mogą mieć daty poszczególnych płatności.

Trzeba również uwzględnić sposób obliczania końca terminu oraz ewentualne zdarzenia wpływające na jego bieg. Przedawnienie roszczeń pieniężnych należy odróżnić od żądania ustalenia nieważności umowy. Dlatego ocenę terminów warto przeprowadzić na początku analizy.

Co pokazuje orzecznictwo dotyczące kredytów firmowych?

Przykładem sprawy dotyczącej przedsiębiorcy jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 listopada 2022 r., VII AGa 447/22. Sąd oddalił apelację banku od wyroku ustalającego nieważność umowy kredytu denominowanego w CHF, zawartej przez spółkę na potrzeby działalności gospodarczej.

Przykład ten pokazuje, że także kredyt firmowy może zostać zakwestionowany. Wynik innego postępowania zależy jednak od konkretnych zapisów, okoliczności zawarcia umowy i właściwie dobranych podstaw prawnych.

Co przygotować do analizy umowy?

Aby ocenić sytuację przedsiębiorcy, warto zgromadzić:

• umowę kredytu, regulamin i aneksy,
• wniosek kredytowy oraz dokumenty wskazujące cel finansowania,
• historię wypłat i spłat kredytu,
• informacje o sposobie wykorzystania nieruchomości i jego związku z działalnością,
• korespondencję z bankiem, w tym propozycje ugody i wcześniejsze reklamacje.

Podsumowanie – kiedy przedsiębiorca może dochodzić roszczeń?

• Kredyt na cele prywatne. Osoba prowadząca firmę może korzystać ze statusu konsumenta przy umowie niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością.
• Kredyt o celu mieszanym. Ochrona konsumencka może przysługiwać, jeżeli cel gospodarczy nie dominuje w ogólnym kontekście umowy.
• Kredyt firmowy. Możliwe jest badanie jego ważności na podstawie przepisów właściwych dla konkretnej umowy i statusu kredytobiorcy.
• Terminy wymagają osobnego sprawdzenia. Trzyletniego przedawnienia nie należy automatycznie liczyć od chwili wykrycia nieprawidłowości.