Odfrankowienie a unieważnienie kredytu frankowego – najważniejsze różnice

Kredyty powiązane z frankiem szwajcarskim przez lata były jednym z najważniejszych tematów w sprawach konsumenckich przeciwko bankom. Wielu kredytobiorców nadal zastanawia się, czy w ich przypadku możliwe jest odfrankowienie kredytu, czy raczej należy dążyć do unieważnienia umowy kredytu.

Oba rozwiązania dotyczą wadliwych umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do CHF, ale ich skutki są zupełnie inne. Odfrankowienie oznacza usunięcie z umowy nieuczciwych mechanizmów przeliczeniowych i dalsze wykonywanie kredytu w zmienionej formie. Unieważnienie prowadzi natomiast do uznania, że umowa nie powinna dalej obowiązywać, a strony muszą się wzajemnie rozliczyć.

Czym jest odfrankowienie kredytu?

Odfrankowienie kredytu polega na usunięciu z umowy postanowień dotyczących przeliczania kwoty kredytu lub rat według kursów ustalanych przez bank. Chodzi przede wszystkim o klauzule indeksacyjne albo denominacyjne, które pozwalały bankowi samodzielnie określać kurs kupna i sprzedaży waluty.

Historycznie odfrankowienie oznaczało utrzymanie umowy po usunięciu niedozwolonych przeliczeń, tak aby kredyt był rozliczany w złotych z zachowaniem pozostałych dopuszczalnych warunków. Nie jest to jednak rozwiązanie dostępne przy każdej umowie. Najpierw trzeba ustalić, czy po usunięciu wadliwych zapisów umowa może nadal obowiązywać.

Skutkiem odfrankowienia jest zwykle konieczność przeliczenia całej historii spłat. Bank powinien oddać nadpłatę, czyli różnicę między tym, co kredytobiorca rzeczywiście zapłacił, a tym, co powinien zapłacić po usunięciu niedozwolonego mechanizmu waloryzacyjnego.

Czym jest unieważnienie umowy kredytu?

Unieważnienie umowy kredytu oznacza, że umowa jest traktowana tak, jakby nie wywoływała skutków prawnych. W sprawach frankowych mówi się też o nieważności umowy. Dla kredytobiorcy najważniejsze jest to, że po prawomocnym rozstrzygnięciu odpada obowiązek dalszej spłaty rat na podstawie tej umowy.

Po stwierdzeniu nieważności strony powinny rozliczyć wzajemne świadczenia. Kredytobiorca może dochodzić zwrotu rat, prowizji i innych kwot spełnionych na rzecz banku bez podstawy prawnej. Zwrot składek ubezpieczeniowych wymaga odrębnej oceny: znaczenie ma to, komu je zapłacono i na jakiej podstawie. Rozliczenie kapitału musi uwzględniać dokonane spłaty oraz kwoty już zwrócone przez bank.

Najważniejsza różnica: umowa trwa albo przestaje obowiązywać

Podstawowa różnica między odfrankowieniem a unieważnieniem polega na dalszym losie umowy. Przy odfrankowieniu umowa nadal obowiązuje, ale bez wadliwych klauzul odnoszących się do franka.

Przy unieważnieniu umowa przestaje być podstawą dalszych rozliczeń. Kredytobiorca nie powinien już płacić kolejnych rat wynikających z nieważnej umowy, a strony rozliczają to, co już sobie przekazały.

Odfrankowienie a unieważnienie – porównanie skutków

Odfrankowienie najczęściej prowadzi do obniżenia salda zadłużenia i zwrotu nadpłaconych rat. Kredyt pozostaje jednak aktywny, dlatego kredytobiorca nadal musi liczyć się z dalszą obsługą umowy.

Unieważnienie prowadzi do zakończenia sporu co do dalszego wykonywania umowy. Kredytobiorca i bank rozliczają się z wypłaconego kapitału oraz dokonanych spłat. Jeżeli suma wpłat kredytobiorcy przewyższa wypłacony kapitał, może powstać nadwyżka do odzyskania od banku.

Kiedy możliwe jest odfrankowienie?

Utrzymanie umowy po usunięciu niedozwolonych postanowień wymaga ustalenia, czy może ona dalej obowiązywać zgodnie z prawem. Sama korzystna kalkulacja rat nie wystarcza do przyjęcia, że odfrankowienie jest możliwe.

W uchwale z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień nie można ustalić wiążącego strony kursu waluty obcej, umowa kredytu indeksowanego lub denominowanego nie wiąże również w pozostałym zakresie. Dlatego nie należy przedstawiać odfrankowienia jako alternatywy, którą każdy kredytobiorca może swobodnie wybrać zamiast nieważności.

Kiedy sąd może unieważnić umowę?

Unieważnienie jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy wadliwe klauzule dotyczą tak istotnych elementów umowy, że po ich usunięciu nie da się utrzymać kontraktu w mocy. Dotyczy to wielu umów, w których bank stosował własne tabele kursowe, a konsument nie miał realnego wpływu na sposób ustalania kursu CHF.

Sąd ocenia między innymi, czy kredytobiorca został właściwie poinformowany o ryzyku walutowym, czy postanowienia umowy były jasne i zrozumiałe, czy bank mógł jednostronnie kształtować wysokość zobowiązania oraz czy konsument miał możliwość przewidzenia ekonomicznych skutków umowy.

Co jest korzystniejsze: odfrankowienie czy unieważnienie?

Ocena korzyści wymaga analizy umowy i rozliczeń, ale najpierw należy ustalić, jakie roszczenia mają podstawę prawną. Kredytobiorca nie zawsze może wybrać między odfrankowieniem a nieważnością wyłącznie według korzystniejszego wyniku finansowego. W kalkulacji trzeba uwzględnić również koszty postępowania, czas jego trwania i ryzyko procesowe.

Przed wyborem strategii warto sprawdzić:

• jaka kwota kredytu została wypłacona,
• ile kredytobiorca już spłacił,
• jakie jest aktualne saldo według banku,
• czy kredyt jest nadal spłacany,
• jakie klauzule przeliczeniowe znajdują się w umowie,
• czy kredytobiorca zawierał aneksy,
• czy wcześniej podpisano ugodę,
• jakie roszczenia mogą być dochodzone wobec banku.

Skutki finansowe odfrankowienia

Po odfrankowieniu kredytu bank powinien przeliczyć zobowiązanie tak, jakby kredyt od początku nie był powiązany z kursem franka. Oznacza to zwykle obniżenie salda i powstanie nadpłaty po stronie kredytobiorcy.

Kredytobiorca może odzyskać różnicę między ratami pobranymi przez bank a ratami należnymi po prawidłowym przeliczeniu. Jednocześnie umowa nadal trwa, więc trzeba ustalić wysokość przyszłych rat.

Skutki finansowe unieważnienia

Po stwierdzeniu nieważności najważniejszym skutkiem jest rozliczenie świadczeń obu stron. Trzeba zestawić kwotę wypłaconego kapitału, wpłaty kredytobiorcy oraz dotychczasowe zwroty i potrącenia. Z wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r. (C-396/24) wynika, że bank nie może żądać całej nominalnej kwoty kredytu z pominięciem dokonanych spłat. Nie oznacza to jednak, że rozliczenie następuje automatycznie bez odpowiednich działań stron.

Jeżeli kredytobiorca spłacił już więcej niż otrzymał od banku, unieważnienie może oznaczać realny zwrot pieniędzy oraz zamknięcie kredytu. Jeżeli spłacił mniej niż otrzymał, trzeba przygotować się na konieczność rozliczenia brakującej części kapitału.

Ważnym elementem są również odsetki ustawowe za opóźnienie, które mogą zwiększyć wartość roszczenia konsumenta. Ich naliczanie zależy od sposobu sformułowania wezwania do zapłaty, pozwu i przebiegu sprawy.

Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?

W wyroku z 15 czerwca 2023 r. (C-520/21) TSUE wskazał, że po uznaniu umowy za nieważną z powodu nieuczciwych warunków bank nie może domagać się od konsumenta wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Ochrona konsumenta sprzeciwia się przyznaniu bankowi takiej dodatkowej rekompensaty.

Odrębnymi zagadnieniami pozostają rozliczenie wypłaconego kapitału i ewentualne ustawowe odsetki za opóźnienie w jego zwrocie, jeżeli spełnione są przesłanki ich naliczania. Analiza powinna obejmować treść żądań banku, dokonane spłaty, wezwania do zapłaty oraz ewentualne potrącenia.

Co dzieje się z hipoteką po unieważnieniu umowy?

Jeżeli umowa kredytu zostaje prawomocnie unieważniona, odpada podstawa zabezpieczenia hipotecznego. W praktyce kredytobiorca może dążyć do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej.

Najczęściej potrzebne jest do tego prawomocne orzeczenie sądu albo odpowiednie dokumenty wynikające z rozliczenia z bankiem. Przy odfrankowieniu hipoteka zwykle pozostaje, ponieważ umowa nadal obowiązuje, choć w zmienionym rozliczeniu.

Czy można przestać spłacać raty w trakcie procesu?

Od 7 sierpnia 2026 r. w sprawach objętych ustawą z 29 maja 2026 r. obowiązek spełniania świadczeń z umowy kredytu ulega wstrzymaniu z mocy prawa z chwilą doręczenia bankowi pozwu konsumenta albo jego pozwu wzajemnego. Wstrzymanie trwa do prawomocnego zakończenia postępowania i nie wymaga odrębnego postanowienia o zabezpieczeniu. Samo wysłanie pozwu do sądu nie uruchamia tego skutku.

Przed wstrzymaniem płatności należy ustalić, czy sprawa jest objęta ustawą i kiedy doręczono pozew. Przepisy przewidują wyłączenia, między innymi dla roszczeń dochodzonych w postępowaniu upadłościowym, restrukturyzacyjnym i grupowym. W sprawach wszczętych i niezakończonych, w których pozew doręczono przed wejściem ustawy w życie, ustawowe wstrzymanie nastąpiło 7 sierpnia 2026 r.

Rola kancelarii w sprawie o kredyt frankowy

Sprawy frankowe są coraz bardziej ugruntowane w orzecznictwie, ale nadal wymagają starannego przygotowania. Profesjonalna analiza obejmuje umowę, regulamin, aneksy, historię spłat, zaświadczenia z banku, korespondencję oraz sytuację procesową kredytobiorcy.

Kancelaria może pomóc ustalić, jakie roszczenia mają podstawę w konkretnej sprawie i jakie mogą być skutki rozliczenia z bankiem. Ważne jest, aby nie ograniczać się do ogólnego hasła „kredyt frankowy”, ale sprawdzić konkretny wzorzec umowny, zawarte aneksy lub ugody oraz aktualne rozliczenia.

Odfrankowienie jako roszczenie ewentualne

Roszczenie ewentualne jest zgłaszane na wypadek nieuwzględnienia żądania głównego. W sprawach frankowych wykorzystywano je między innymi do dochodzenia zwrotu nadpłat przy założeniu utrzymania umowy po usunięciu wadliwych klauzul.

Zasadność takiego żądania trzeba ocenić na podstawie treści umowy i właściwego orzecznictwa. Samo zgłoszenie roszczenia ewentualnego nie oznacza, że odfrankowienie będzie prawnie dopuszczalne. Nie ma potrzeby automatycznego powielania obu wariantów w każdym pozwie.

Najczęstsze błędy kredytobiorców

Pierwszym błędem jest podpisanie ugody z bankiem bez wcześniejszej analizy prawnej. Ugoda może być korzystna, ale nie zawsze odpowiada temu, co kredytobiorca mógłby uzyskać w sądzie.

Drugim błędem jest opieranie się wyłącznie na kalkulatorach internetowych. Takie narzędzia mogą dać orientacyjny wynik, ale nie zastąpią analizy umowy i historii spłat.

Trzecim błędem jest zwlekanie. Roszczenia mają swoje terminy, a sytuacja procesowa może się zmieniać. Czwartym błędem jest mylenie odfrankowienia z unieważnieniem, ponieważ nie są to dwa określenia tego samego skutku.

Jak przygotować się do analizy sprawy?

Przed konsultacją warto zgromadzić:

• umowę kredytu,
• regulamin lub ogólne warunki umowy,
• wszystkie aneksy,
• zaświadczenie z banku o historii spłat,
• zaświadczenie o wypłacie kredytu,
• harmonogramy spłat,
• korespondencję z bankiem,
• informacje o ewentualnych reklamacjach lub ugodach.

Na tej podstawie prawnik może ocenić, czy umowa zawiera klauzule niedozwolone, jakie są możliwe roszczenia i jaka strategia daje największą szansę na korzystny wynik.

FAQ

Czy odfrankowienie i unieważnienie to to samo?

Nie. Odfrankowienie oznacza usunięcie z umowy wadliwych klauzul walutowych i dalsze wykonywanie kredytu. Unieważnienie oznacza, że umowa przestaje być podstawą dalszych rozliczeń, a strony zwracają sobie wzajemne świadczenia.

Które rozwiązanie jest lepsze dla frankowicza?

Najpierw trzeba ustalić, jakie rozstrzygnięcie jest prawnie możliwe przy danej umowie. Następnie warto porównać kwotę wypłaconego kredytu, sumę spłat, aktualne saldo, potencjalne odsetki oraz koszty i ryzyko procesu.

Czy po unieważnieniu trzeba oddać bankowi kapitał?

Nieważność umowy co do zasady wymaga rozliczenia wypłaconego kapitału. Nie oznacza to obowiązku zapłacenia bankowi całej pierwotnej kwoty drugi raz, bez uwzględnienia dokonanych spłat. Ostateczne rozliczenie zależy między innymi od wpłat stron, zwrotów, potrąceń i zakresu dochodzonych roszczeń.

Czy po odfrankowieniu kredyt nadal trzeba spłacać?

Tak. Przy odfrankowieniu umowa nadal obowiązuje, ale kredyt powinien być rozliczany bez niedozwolonego mechanizmu powiązania z kursem franka.

Sprawdź, która strategia pasuje do Twojej umowy

Odfrankowienie i nieważność umowy prowadzą do różnych skutków. Pierwszy wariant zakłada dalsze wykonywanie umowy po usunięciu wadliwych przeliczeń, drugi wymaga rozliczenia świadczeń obu stron. O tym, jakie roszczenia można skutecznie zgłosić, decydują treść umowy, przepisy i orzecznictwo. Punktem wyjścia powinna być analiza dokumentów oraz historii spłat.

Jeśli chcesz omówić swoją umowę, skontaktuj się z nami: Kancelaria Kredytowa Ciesielski .