Różnica między odfrankowaniem a unieważnieniem umowy kredytu

Kredyty powiązane z frankiem szwajcarskim przez lata były jednym z najważniejszych tematów w sprawach konsumenckich przeciwko bankom. Wielu kredytobiorców nadal zastanawia się, czy w ich przypadku możliwe jest odfrankowienie kredytu, czy raczej należy dążyć do unieważnienia umowy kredytu.

Oba rozwiązania dotyczą wadliwych umów kredytów indeksowanych lub denominowanych do CHF, ale ich skutki są zupełnie inne. Odfrankowienie oznacza usunięcie z umowy nieuczciwych mechanizmów przeliczeniowych i dalsze wykonywanie kredytu w zmienionej formie. Unieważnienie prowadzi natomiast do uznania, że umowa nie powinna dalej obowiązywać, a strony muszą się wzajemnie rozliczyć.

Czym jest odfrankowienie kredytu?

Odfrankowienie kredytu polega na usunięciu z umowy postanowień dotyczących przeliczania kwoty kredytu lub rat według kursów ustalanych przez bank. Chodzi przede wszystkim o klauzule indeksacyjne albo denominacyjne, które pozwalały bankowi samodzielnie określać kurs kupna i sprzedaży waluty.

W uproszczeniu sąd może uznać, że mechanizm powiązania kredytu z frankiem był nieuczciwy, ale sama umowa może dalej obowiązywać po wyeliminowaniu wadliwych zapisów. W takim wariancie kredyt jest traktowany tak, jakby od początku był kredytem złotowym, ale z zachowaniem pozostałych elementów umowy.

Skutkiem odfrankowienia jest zwykle konieczność przeliczenia całej historii spłat. Bank powinien oddać nadpłatę, czyli różnicę między tym, co kredytobiorca rzeczywiście zapłacił, a tym, co powinien zapłacić po usunięciu niedozwolonego mechanizmu waloryzacyjnego.

Czym jest unieważnienie umowy kredytu?

Unieważnienie umowy kredytu oznacza, że umowa jest traktowana tak, jakby nie wywoływała skutków prawnych. W sprawach frankowych mówi się też o nieważności umowy. Dla kredytobiorcy najważniejsze jest to, że po prawomocnym rozstrzygnięciu odpada obowiązek dalszej spłaty rat na podstawie tej umowy.

Po unieważnieniu umowy strony powinny się rozliczyć. Kredytobiorca może żądać od banku zwrotu wszystkich wpłaconych rat, prowizji, składek i innych świadczeń zapłaconych w wykonaniu nieważnej umowy. Bank może natomiast domagać się zwrotu wypłaconego kapitału kredytu.

Najważniejsza różnica: umowa trwa albo przestaje obowiązywać

Podstawowa różnica między odfrankowieniem a unieważnieniem polega na dalszym losie umowy. Przy odfrankowieniu umowa nadal obowiązuje, ale bez wadliwych klauzul odnoszących się do franka.

Przy unieważnieniu umowa przestaje być podstawą dalszych rozliczeń. Kredytobiorca nie powinien już płacić kolejnych rat wynikających z nieważnej umowy, a strony rozliczają to, co już sobie przekazały.

Odfrankowienie a unieważnienie - porównanie skutków

Odfrankowienie najczęściej prowadzi do obniżenia salda zadłużenia i zwrotu nadpłaconych rat. Kredyt pozostaje jednak aktywny, dlatego kredytobiorca nadal musi liczyć się z dalszą obsługą umowy.

Unieważnienie prowadzi do zakończenia sporu co do dalszego wykonywania umowy. Kredytobiorca i bank rozliczają się z wypłaconego kapitału oraz dokonanych spłat. Jeżeli suma wpłat kredytobiorcy przewyższa wypłacony kapitał, może powstać nadwyżka do odzyskania od banku.

Kiedy możliwe jest odfrankowienie?

Odfrankowienie może być rozważane wtedy, gdy umowa zawiera niedozwolone postanowienia dotyczące przeliczeń walutowych, ale po ich usunięciu da się nadal określić główne obowiązki stron.

Sąd bada, czy bez klauzul abuzywnych umowa może funkcjonować w obrocie prawnym. Obecnie w wielu sprawach sądy częściej analizują możliwość stwierdzenia nieważności umowy, ale odfrankowienie nadal może pojawić się jako roszczenie ewentualne albo wariant oceniany przy konkretnym typie umowy.

Kiedy sąd może unieważnić umowę?

Unieważnienie jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy wadliwe klauzule dotyczą tak istotnych elementów umowy, że po ich usunięciu nie da się utrzymać kontraktu w mocy. Dotyczy to wielu umów, w których bank stosował własne tabele kursowe, a konsument nie miał realnego wpływu na sposób ustalania kursu CHF.

Sąd ocenia między innymi, czy kredytobiorca został właściwie poinformowany o ryzyku walutowym, czy postanowienia umowy były jasne i zrozumiałe, czy bank mógł jednostronnie kształtować wysokość zobowiązania oraz czy konsument miał możliwość przewidzenia ekonomicznych skutków umowy.

Co jest korzystniejsze: odfrankowienie czy unieważnienie?

Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla każdego kredytobiorcy. W wielu aktualnych sprawach korzystniejszym rozwiązaniem okazuje się unieważnienie umowy, ale ostateczna ocena zależy od liczb i treści dokumentów.

Przed wyborem strategii warto sprawdzić:

• jaka kwota kredytu została wypłacona,
• ile kredytobiorca już spłacił,
• jakie jest aktualne saldo według banku,
• czy kredyt jest nadal spłacany,
• jakie klauzule przeliczeniowe znajdują się w umowie,
• czy kredytobiorca zawierał aneksy,
• czy wcześniej podpisano ugodę,
• jakie roszczenia mogą być dochodzone wobec banku.

Skutki finansowe odfrankowienia

Po odfrankowieniu kredytu bank powinien przeliczyć zobowiązanie tak, jakby kredyt od początku nie był powiązany z kursem franka. Oznacza to zwykle obniżenie salda i powstanie nadpłaty po stronie kredytobiorcy.

Kredytobiorca może odzyskać różnicę między ratami pobranymi przez bank a ratami należnymi po prawidłowym przeliczeniu. Jednocześnie umowa nadal trwa, więc trzeba ustalić wysokość przyszłych rat.

Skutki finansowe unieważnienia

Po unieważnieniu kredytu najważniejszym skutkiem jest rozliczenie świadczeń. Kredytobiorca żąda zwrotu tego, co zapłacił bankowi. Bank żąda zwrotu kapitału, który wypłacił kredytobiorcy.

Jeżeli kredytobiorca spłacił już więcej niż otrzymał od banku, unieważnienie może oznaczać realny zwrot pieniędzy oraz zamknięcie kredytu. Jeżeli spłacił mniej niż otrzymał, trzeba przygotować się na konieczność rozliczenia brakującej części kapitału.

Ważnym elementem są również odsetki ustawowe za opóźnienie, które mogą zwiększyć wartość roszczenia konsumenta. Ich naliczanie zależy od sposobu sformułowania wezwania do zapłaty, pozwu i przebiegu sprawy.

Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?

W sprawach frankowych banki przez pewien czas podnosiły roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Orzecznictwo TSUE jest w tym zakresie korzystne dla konsumentów i ogranicza możliwość obciążania kredytobiorców dodatkowymi roszczeniami, które osłabiałyby ochronę wynikającą z przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych.

Kredytobiorca nie powinien więc zakładać, że po unieważnieniu umowy automatycznie będzie musiał zapłacić bankowi dodatkowe wynagrodzenie ponad zwrot kapitału. Każdą sprawę trzeba jednak analizować indywidualnie, zwłaszcza gdy bank formułuje roszczenia ewentualne, zarzut potrącenia albo zarzut zatrzymania.

Co dzieje się z hipoteką po unieważnieniu umowy?

Jeżeli umowa kredytu zostaje prawomocnie unieważniona, odpada podstawa zabezpieczenia hipotecznego. W praktyce kredytobiorca może dążyć do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej.

Najczęściej potrzebne jest do tego prawomocne orzeczenie sądu albo odpowiednie dokumenty wynikające z rozliczenia z bankiem. Przy odfrankowieniu hipoteka zwykle pozostaje, ponieważ umowa nadal obowiązuje, choć w zmienionym rozliczeniu.

Czy można przestać spłacać raty w trakcie procesu?

Samo złożenie pozwu nie oznacza automatycznie, że kredytobiorca może bez ryzyka zaprzestać spłaty rat. W wielu sprawach można jednak złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia, czyli o sądowe zawieszenie obowiązku płatności rat na czas trwania procesu.

Decyzja o zaprzestaniu spłat powinna być podjęta ostrożnie i po konsultacji z prawnikiem. Znaczenie ma między innymi to, ile kredytobiorca już spłacił, czy suma wpłat przekracza wypłacony kapitał, jaka jest sytuacja finansowa klienta i jaka jest praktyka sądu rozpoznającego sprawę.

Rola kancelarii w sprawie o kredyt frankowy

Sprawy frankowe są coraz bardziej ugruntowane w orzecznictwie, ale nadal wymagają starannego przygotowania. Profesjonalna analiza obejmuje umowę, regulamin, aneksy, historię spłat, zaświadczenia z banku, korespondencję oraz sytuację procesową kredytobiorcy.

Kancelaria może pomóc w ocenie, czy w danej sprawie lepiej dochodzić unieważnienia umowy, czy odfrankowienia. Ważne jest, aby nie ograniczać się do ogólnego hasła „kredyt frankowy”, ale sprawdzić konkretny wzorzec umowny i aktualne rozliczenia.

Odfrankowienie jako roszczenie ewentualne

W pozwach frankowych często formułuje się kilka roszczeń. Kredytobiorca może żądać przede wszystkim unieważnienia umowy, a na wypadek gdyby sąd nie podzielił tego stanowiska, dochodzić odfrankowienia.

Takie roszczenie ewentualne pozwala zabezpieczyć interes klienta i daje sądowi możliwość rozważenia alternatywnego sposobu rozstrzygnięcia. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie trzeba automatycznie zgłaszać oba warianty.

Najczęstsze błędy kredytobiorców

Pierwszym błędem jest podpisanie ugody z bankiem bez wcześniejszej analizy prawnej. Ugoda może być korzystna, ale nie zawsze odpowiada temu, co kredytobiorca mógłby uzyskać w sądzie.

Drugim błędem jest opieranie się wyłącznie na kalkulatorach internetowych. Takie narzędzia mogą dać orientacyjny wynik, ale nie zastąpią analizy umowy i historii spłat.

Trzecim błędem jest zwlekanie. Roszczenia mają swoje terminy, a sytuacja procesowa może się zmieniać. Czwartym błędem jest mylenie odfrankowienia z unieważnieniem, ponieważ nie są to dwa określenia tego samego skutku.

Jak przygotować się do analizy sprawy?

Przed konsultacją warto zgromadzić:

• umowę kredytu,
• regulamin lub ogólne warunki umowy,
• wszystkie aneksy,
• zaświadczenie z banku o historii spłat,
• zaświadczenie o wypłacie kredytu,
• harmonogramy spłat,
• korespondencję z bankiem,
• informacje o ewentualnych reklamacjach lub ugodach.

Na tej podstawie prawnik może ocenić, czy umowa zawiera klauzule niedozwolone, jakie są możliwe roszczenia i jaka strategia daje największą szansę na korzystny wynik.

FAQ

Czy odfrankowienie i unieważnienie to to samo?

Nie. Odfrankowienie oznacza usunięcie z umowy wadliwych klauzul walutowych i dalsze wykonywanie kredytu. Unieważnienie oznacza, że umowa przestaje być podstawą dalszych rozliczeń, a strony zwracają sobie wzajemne świadczenia.

Które rozwiązanie jest lepsze dla frankowicza?

W wielu sprawach korzystniejsze może być unieważnienie umowy, ale zależy to od konkretnej sytuacji. Trzeba porównać kwotę wypłaconego kredytu, sumę spłat, aktualne saldo i treść umowy.

Czy po unieważnieniu trzeba oddać bankowi kapitał?

Tak, bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału. Jednocześnie kredytobiorca może żądać zwrotu wszystkich świadczeń zapłaconych bankowi w wykonaniu nieważnej umowy.

Czy po odfrankowieniu kredyt nadal trzeba spłacać?

Tak. Przy odfrankowieniu umowa nadal obowiązuje, ale kredyt powinien być rozliczany bez niedozwolonego mechanizmu powiązania z kursem franka.

Sprawdź, która strategia pasuje do Twojej umowy

Odfrankowienie i unieważnienie umowy kredytu to dwa różne sposoby rozwiązania problemu wadliwej umowy frankowej. Odfrankowienie pozwala usunąć z umowy nieuczciwe mechanizmy przeliczeniowe i kontynuować spłatę kredytu w zmienionej formie. Unieważnienie prowadzi do zakończenia obowiązywania umowy i rozliczenia stron.

Jeśli chcesz omówić swoją umowę, skontaktuj się z nami: Kancelaria Kredytowa Ciesielski.