Kredyt we frankach – aktualne orzecznictwo i kroki do unieważnienia umowy

Jak rozpocząć sprawę o unieważnienie kredytu frankowego i co zmieniło się w 2026 roku? Wyjaśniamy, jakie dokumenty przygotować, kiedy następuje wstrzymanie spłaty rat oraz jakie znaczenie dla rozliczenia z bankiem ma wyrok TSUE w sprawie C-510/25. Sprawdź również, czy możesz dochodzić roszczeń po całkowitej spłacie kredytu.

W sierpniu i wrześniu 2026 roku nastąpiły istotne zmiany dotyczące postępowań frankowych i zasad rozliczania nieważnych umów kredytowych.

7 sierpnia 2026 r. weszła w życie ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, nazywana potocznie ustawą frankową.

Z kolei 10 września 2026 r. TSUE wydał wyrok w sprawie C-510/25, Adazik, dotyczący rozliczeń po stwierdzeniu nieważności umowy. Orzeczenie odnosi się do zagadnień związanych z teorią salda i teorią dwóch kondykcji.

W związku z tymi zmianami warto przyjrzeć się krokom prowadzącym do zakwestionowania umowy kredytu frankowego oraz znaczeniu aktualnego orzecznictwa dla kredytobiorców.

Unieważnienie umowy kredytu frankowego – krok po kroku

Krok 1. Analiza umowy kredytowej

Pierwszym krokiem powinna być analiza umowy kredytowej wraz z regulaminem, aneksami i pozostałymi dokumentami przekazanymi przy zawieraniu kredytu. Jej celem jest przede wszystkim ustalenie, czy umowa zawiera klauzule abuzywne, czyli niedozwolone postanowienia umowne.

Należy sprawdzić w szczególności:

• zasady ustalania kursu kupna i sprzedaży CHF;
• sposób przeliczania kwoty kredytu oraz poszczególnych rat;
• zakres informacji przekazanych o ryzyku walutowym;
• możliwość negocjowania postanowień umowy;
• prowizje, ubezpieczenia i inne koszty kredytu.

Ocena dokumentów pozwala ustalić podstawy potencjalnych roszczeń i przygotować dalsze działania odpowiednie do sytuacji konkretnego kredytobiorcy.

Krok 2. Uzyskanie dokumentów z banku

Następnie warto uzyskać z banku zaświadczenie obejmujące historię wypłaty i spłaty kredytu. Dokument pozwala obliczyć wysokość świadczeń przekazanych bankowi oraz przygotować roszczenie o zapłatę.

Jeżeli bank odmawia wydania dokumentów albo przekazuje niepełne informacje, należy przeanalizować możliwość złożenia reklamacji. W dalszej kolejności pomocna może okazać się interwencja Rzecznika Finansowego.

Krok 3. Reklamacja i przygotowanie pozwu

Kolejnym etapem może być skierowanie do banku reklamacji wraz z odpowiednio sformułowanymi żądaniami. Jeżeli nie prowadzi to do satysfakcjonującego rozwiązania, kredytobiorca może wystąpić na drogę sądową.

Pozew powinien obejmować żądania dopasowane do sprawy, w szczególności ustalenie nieważności umowy oraz zwrot świadczeń spełnionych na jej podstawie. Zakres roszczeń zależy między innymi od tego, czy kredyt jest nadal spłacany, czy został już całkowicie rozliczony.

W toku postępowania sąd ocenia, czy zakwestionowane postanowienia mają charakter niedozwolony oraz czy po ich wyeliminowaniu umowa może nadal obowiązywać. Jeżeli podzieli stanowisko kredytobiorcy, może stwierdzić nieważność umowy i zasądzić na jego rzecz odpowiednią kwotę.

Unieważnienie umowy nie następuje automatycznie. Sąd może również oddalić powództwo w całości albo w części, jeżeli uzna, że w konkretnej sprawie nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności lub uwzględnienia wszystkich zgłoszonych roszczeń.

Wyrok i ewentualne postępowanie apelacyjne

Jeżeli żadna ze stron nie wniesie apelacji, wyrok uprawomocni się po upływie właściwego terminu. W przypadku skutecznego wniesienia apelacji sprawa zostanie rozpoznana przez sąd drugiej instancji.

Sąd drugiej instancji może utrzymać rozstrzygnięcie przez oddalenie apelacji, zmienić wyrok albo, w przypadkach przewidzianych prawem, uchylić go i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

Rozliczenie po unieważnieniu umowy – dwa modele

Stwierdzenie nieważności umowy wymaga rozliczenia świadczeń spełnionych przez kredytobiorcę i bank. W dyskusji o sposobie rozliczeń wyróżnia się teorię dwóch kondykcji oraz teorię salda.

Teoria dwóch kondykcji

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji roszczenie kredytobiorcy o zwrot dokonanych wpłat oraz roszczenie banku o zwrot wypłaconego kapitału są odrębne i samodzielne.

Przykład: bank wypłacił kredytobiorcy 300 000 zł, a kredytobiorca wpłacił na rzecz banku łącznie 380 000 zł. W tym modelu kredytobiorca może żądać zwrotu 380 000 zł, natomiast bank może dochodzić zwrotu 300 000 zł wypłaconego kapitału.

Samodzielność roszczeń nie wyklucza ich późniejszego rozliczenia, w tym przez skuteczne potrącenie, jeżeli zostały spełnione odpowiednie warunki.

Teoria salda

Teoria salda zakłada porównanie świadczeń obu stron. W przypadku, gdy wpłaty kredytobiorcy przewyższają wypłacony kapitał, na jego rzecz zasądzana jest nadwyżka.

Przykład: od 380 000 zł wpłaconych przez kredytobiorcę odejmuje się 300 000 zł wypłaconych przez bank. Różnica wynosi 80 000 zł.

Przykłady służą wyjaśnieniu różnic między modelami. Ostateczne rozliczenie zależy również od odsetek, kosztów postępowania, zgłoszonych zarzutów i dokonanych wcześniej rozliczeń.

Po prawomocnym stwierdzeniu nieważności umowy kredytobiorca może podjąć dalsze działania zmierzające do ostatecznego rozliczenia z bankiem oraz wykreślenia hipoteki zabezpieczającej zakwestionowaną umowę. Usunięcie wpisu hipoteki wymaga odrębnych czynności w postępowaniu wieczystoksięgowym.

Czy po spłacie kredytu również można dochodzić roszczeń?

Całkowita spłata kredytu nie wyklucza automatycznie możliwości dochodzenia roszczeń wobec banku. Dotyczy to także sytuacji, w której kredytobiorca zakończył wykonywanie umowy przed podjęciem decyzji o jej zakwestionowaniu.

Nadal konieczne jest zbadanie treści umowy, dat związanych z powstaniem i wymagalnością roszczeń oraz ryzyka przedawnienia. Spłata może również wpłynąć na sposób sformułowania żądań pozwu.

Ustawa frankowa – najważniejsze zmiany w postępowaniu

1. Automatyczne wstrzymanie spłaty rat

W sprawach objętych ustawą frankową obowiązek spełniania świadczeń z umowy zostaje wstrzymany z mocy prawa z chwilą doręczenia bankowi odpisu pozwu konsumenta. Wstrzymanie trwa do prawomocnego zakończenia postępowania, bez konieczności uzyskania odrębnego postanowienia sądu o zabezpieczeniu.

Wcześniej w celu uzyskania wstrzymania płatności kredytobiorca występował z wnioskiem o zabezpieczenie i oczekiwał na rozstrzygnięcie sądu. Nowe rozwiązanie upraszcza tę część procedury.

Znaczenie ma doręczenie pozwu bankowi, a nie samo złożenie pozwu w sądzie. Przed zmianą sposobu regulowania rat należy ustalić, czy konkretna sprawa jest objęta ustawą i czy nastąpiło doręczenie.

2. Rozliczenie roszczeń w jednym postępowaniu

Ustawa wydłużyła termin na wniesienie przez bank powództwa wzajemnego do zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Dzięki temu roszczenia kredytobiorcy i banku mogą zostać rozpoznane w ramach jednej sprawy. Rozwiązanie ma ograniczać potrzebę prowadzenia odrębnych postępowań dotyczących rozliczenia tej samej umowy.

3. Uproszczenie procedur

Nowe przepisy rozszerzyły możliwości:

• rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych;
• przeprowadzania zdalnych przesłuchań świadków;
• składania przez strony zeznań na piśmie.

Rozwiązania te mają usprawniać postępowania i ograniczać liczbę czynności wymagających organizacji tradycyjnej rozprawy. Przebieg konkretnej sprawy zależy jednak od jej okoliczności i decyzji sądu.

Aktualne orzecznictwo w sprawach frankowych

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz polskich sądów zapewnia istotną ochronę kredytobiorcom będącym konsumentami. Sądy badają przede wszystkim, czy zasady przeliczania kwoty kredytu i rat były jasne oraz możliwe do samodzielnego zweryfikowania.

Ważne jest również ustalenie, czy bank należycie poinformował klienta o skali i możliwych skutkach ryzyka walutowego.

Postanowienia uznane za niedozwolone nie wiążą konsumenta. Jeżeli po ich usunięciu umowa nie może dalej obowiązywać, sąd może stwierdzić jej nieważność.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny. Korzystna dla konsumentów linia orzecznicza nie oznacza, że każda umowa kredytu powiązanego z CHF zostanie automatycznie unieważniona.

W sprawach zakończonych stwierdzeniem nieważności umowy znaczenie mają w szczególności klauzule pozwalające bankowi jednostronnie ustalać kurs waluty oraz niedostateczne informacje o rzeczywistym ryzyku walutowym.

Możliwość dochodzenia roszczeń należy rozważyć także wtedy, gdy kredyt został już całkowicie spłacony. Ocena wymaga uwzględnienia dokumentów i przebiegu wykonywania konkretnej umowy.

Wyrok TSUE C-510/25, Adazik – co oznacza dla kredytobiorców?

Istotnym uzupełnieniem dotychczasowego orzecznictwa jest wyrok TSUE z 10 września 2026 r. w sprawie C-510/25, Adazik. Dotyczy on przede wszystkim sposobu rozliczenia kredytobiorcy i banku po stwierdzeniu nieważności umowy.

Rozróżnienie między teorią dwóch kondykcji a teorią salda ma znaczenie dla określenia dochodzonej kwoty i sposobu uwzględnienia roszczenia banku o zwrot kapitału. W pierwszym modelu roszczenia stron są odrębne. W drugim dochodzi do porównania wzajemnych świadczeń i ustalenia różnicy.

Czy TSUE nakazał stosowanie teorii salda?

Wyrok nie wprowadza obowiązku stosowania teorii salda w każdej sprawie. Trybunał stwierdził, że dyrektywa 93/13 co do zasady nie sprzeciwia się rozliczeniu z urzędu wzajemnych wierzytelności konsumenta i banku, jeżeli umożliwia to prawo krajowe.

Sąd musi przy tym przestrzegać wymogów proceduralnych przewidzianych w prawie krajowym. Orzeczenie nie oznacza automatycznego wyłączenia dalszego stosowania teorii dwóch kondykcji.

Informacja dla konsumenta i koszty postępowania

Jeżeli sąd zamierza dokonać rozliczenia z urzędu, konsument powinien zostać poinformowany o konsekwencjach takiego sposobu rozstrzygnięcia.

Zastosowany model musi respektować ochronę wynikającą z dyrektywy 93/13. Zasady rozstrzygania o kosztach postępowania nie mogą zniechęcać konsumenta do dochodzenia praw wynikających z tej dyrektywy.

Odsetki po rozliczeniu wzajemnych świadczeń

W modelu rozliczenia opisanym w wyroku konsumentowi przysługuje roszczenie dotyczące kwoty wpłat przekraczającej kapitał wypłacony przez bank oraz prawo do odsetek za opóźnienie od tej nadwyżki.

Dlatego przy przygotowaniu pozwu i ocenie propozycji rozliczenia trzeba uwzględnić wysokość dokonanych wpłat, wypłacony kapitał, zasady naliczania odsetek oraz procesowe stanowiska obu stron.

Podsumowanie

Dochodzenie roszczeń związanych z kredytem frankowym warto rozpocząć od analizy umowy, regulaminu i aneksów oraz zebrania historii wypłat i spłat. Dokumenty pozwalają ocenić niedozwolone postanowienia i określić żądania wobec banku.

Ustawa frankowa wprowadziła ułatwienia proceduralne, w tym wstrzymanie płatności w sprawach objętych jej zakresem po doręczeniu pozwu bankowi. Wyrok TSUE C-510/25 wyjaśnił natomiast kwestie dotyczące wzajemnego rozliczenia stron po stwierdzeniu nieważności umowy.

Wynik sprawy nadal zależy od treści umowy i indywidualnych okoliczności. Całkowita spłata kredytu nie wyklucza automatycznie roszczeń, jednak wymaga sprawdzenia ich zakresu i przedawnienia.

Po prawomocnym stwierdzeniu nieważności pozostaje ostateczne rozliczenie z bankiem oraz uporządkowanie wpisu hipoteki w księdze wieczystej.

3 najważniejsze wnioski

1. Podstawą sprawy jest analiza umowy i dokumentów. Należy sprawdzić zasady przeliczeń walutowych, informacje o ryzyku oraz historię spłat. Korzystne orzecznictwo nie gwarantuje unieważnienia każdej umowy, a roszczenia mogą przysługiwać również po spłacie kredytu.
2. Wstrzymanie rat wiąże się z doręczeniem pozwu bankowi. W sprawach objętych ustawą frankową obowiązek płatności zostaje wstrzymany z mocy prawa do prawomocnego zakończenia postępowania. Samo złożenie pozwu nie uruchamia tego skutku.
3. Wyrok C-510/25 nie nakazuje stosowania teorii salda w każdej sprawie. Prawo unijne co do zasady dopuszcza rozliczenie wzajemnych wierzytelności przez sąd z urzędu, jeżeli pozwala na to prawo krajowe i zostają zachowane właściwe wymogi proceduralne.